Wereldleraarschap in de praktijk
Een van de bekendste werken die tijdens de revolutie in Egypte verscheen is ‘Tank versus biker’ van Ganzeer, wat ‘fietsketting’ betekent, een grafisch ontwerper die door het uitbreken van de revolutie de noodzaak voelde op straat te gaan werken. Op de muur van een tunnel in Caïro plakte hij met behulp van bedrukte posters een enorme tank, waarvan de loop gericht is op een fietsende jongen, die een mand met brood draagt (stijgende voedselprijzen en gebrek aan brood waren belangrijke redenen waarom Egyptenaren in opstand kwamen).
‘Voor het eerst in hun leven eisen mensen de ruimte op waarin ze leven om zich op elke mogelijke manier publiekelijk te uiten’
Volgens Ganzeer was kunst het enige wapen dat Egyptenaren hadden tegen het militaire regime en dat durfden ze, aangewakkerd door de revolutie, ineens te gebruiken: ‘Wat je nu ziet, zijn mensen die voor het eerst in hun leven de ruimte opeisen waarin ze leven en zich op iedere mogelijke manier publiekelijk uiten. Er is een gesprek gaande in Egypte dat niet zomaar het zwijgen is op te leggen.’
Uitspraken van leerkrachten
Ik vind het belangrijk om de kinderen van mijn klas te vormen tot goede mensen. Ik probeer zelf het goede voorbeeld te geven en veel met de kinderen in gesprek te gaan. In mijn klas zijn er weinig tot geen regels. De belangrijkste afspraak is respect hebben voor elkaar en dat is eigenlijk een overkoepeling van de meeste ‘regeltjes’. (meester Kris)
‘Wat me het meeste stoort in het onderwijs van vandaag is de saaiheid, grijsheid van de huidige generatie onderwijsmensen. Heb ballen, wees creatief, kleur buiten de lijntjes, doe zot! (meester Kris)
In 1994 introduceerde Berlinde De Bruyckere de menselijke figuur in haar werk in een serie tekeningen van ‘dekenvrouwen’. Na de reeks tekeningen volgden beelden, waaronder Spreken. De sculpturen zijn levensgrote figuren waarvan armen en benen levensecht zijn, terwijl de rest van het lichaam schuilgaat onder de dekens. De lichamen zijn gemodelleerd in was. De dekens vormen een soort van tweede huid, functioneren als een pels. Het zijn beelden waarin de dualiteit van bescherming en verstikking, geborgenheid en benauwdheid, veiligheid en verwarring, leven en dood zit vervat. De dekens verwijzen naar de geborgenheid van de kindertijd, maar tegelijk ook naar actuele beelden van vluchtelingenkampen. Met deze dekenvrouwen introduceert de kunstenares een nieuw archetype: de naakte rechteloze, die zich met een deken tracht te beschermen tegen de blik van de medemens en tegen de natuurelementen. De beelden van De Bruyckere nemen verschillende vormen aan. Dikwijls staan ze alleen, als in gedachten verzonken of als in een wanhopige poging om zich voor vreemde ogen te verbergen [als ik hen niet zie, kunnen ze mij ook niet zien]. Soms benaderen ze elkaar, zoals in *Spreken*, alsof ze steun zoeken bij lotgenoten.
Uitspraken van leerkrachten
‘Ik vind dat alle leerlingen met een schone lei moeten kunnen beginnen aan het nieuwe schooljaar. We krijgen veel informatie van de leerkracht van het vorige jaar, maar toch probeer ik mijn beeld niet te laten beïnvloeden. Ik ervaar leerlingen vaak heel anders dan mijn collega.’ (meester Tom)
‘Ik heb al jaren het 6de leerjaar en ik wil de kinderen een fijne, leerrijke tijd bezorgen, om een onvergetelijk laatste jaar te hebben, en om er te zijn als er niemand anders is!’ (juf Vera )
Licht in de duisternis zal moeten komen van die vele kleine initiatieven en van hechting, engagement, solidariteit en gemeenschapszin.
(Levinas)
Uitspraken van leerkrachten
‘Ik mis de zelfsturing bij de kinderen en ook het out of the box denken bij veel leerkrachten. Alles is heel geleid en boekje hier, boekje daar, maar invullen, de leerkracht verbetert en klaar. Neen, dat is niet echt leren, dat is denken dat je het goed doet. Laat de kinderen leren, geef het leren en verwerven van kennis af aan de leerlingen.’ (meester Tom)
Een van onze sterkste wapens is de dialoog.
(Nelson Mandela)
Er gebeurt namelijk iets met ons én met de tijd als we een boek lezen, naar een schilderij kijken of naar muziek luisteren. We houden de pas even in, vertragen en ontsnappen aan de waan van de dag, en tegelijkertijd wordt onze verbeeldingskracht aangewakkerd om het werk te interpreteren. Kunst, zo zou je het ook kunnen formuleren, is een noodzakelijke bewaker van het wankele evenwicht tussen de wetten van de klok en de economie enerzijds en de verbeeldingskracht en het (wel)zijn van de mensen anderzijds.
(Joke Hermsen, Ogenblik & Eeuwigheid, 2020, p. 12)
Uitspraken van leerkrachten
‘Kunst verdient wel een betere plaats in ons onderwijs. Omdat het kijken naar, voelen bij, en spreken over kunst voor ieder persoon toch verrijking kan betekenen. Ook het ontstaan van, het idee achter een kunstwerk is vaak interessant.’ (meester Koen)
‘We hadden een gedichtentrein gemaakt ter gelegenheid van gedichtendag. De kinderen kregen in duo steeds een nieuw gedicht aangeboden. Na het lezen mochten ze het met mekaar bespreken. Het was overduidelijk dat er voor ieder kind wel een favoriet gedicht uit de bus kwam. Een aantal kinderen was hier oprecht verbaasd over en bleven de woorden van hun favoriete gedicht 'proeven'. Dit was mooi!’ (juf Annemie)
Voorstellingsvermogen is belangrijker dan kennis .
(A. Einstein)
Kennis opent je hart
Uitspraken van leerkrachten
‘Kennis van de wereldgeschiedenis zou wel wat meer aandacht mogen krijgen in ons onderwijs. Enkel zo kunnen de leerlingen de wereld om zich heen beter begrijpen en in sommige situaties die in de actualiteit komen zelf onderbouwde standpunten innemen.’ (meester Kris)
‘Ik volg niet slaafs de handboeken, maar pik graag in op wat zich voordoet in de klas, in mijn eigen omgeving of in de actualiteit. Ik wil de nieuwsgierigheid van mijn leerlingen prikkelen, verwondering opwekken. Om zelf goed zicht te krijgen op de wereld, lees ik veel. ’ (juf An)
Vanuit het joodse denken, plaatste Levinas de Ander (steeds met hoofdletter!) in het centrum. De Ander is geen object waar ik gebruik van kan maken. Door de Ander centraal te stellen, zet Levinas zich af tegen een filosofische traditie die zich voornamelijk richt op het ego. Sinds Descartes ligt het zwaartepunt in de filosofie bij het denkende subject, het cogito. Dit subject wil en verlangt het één en ander van zijn omgeving. In de heerschappij van het subject is er geen plek meer voor een werkelijk ethische verhouding met de Ander.
Tegenover de (natuurlijke) logica van het zelfbehoud, die de mensen instinctief volgen, plaatst hij de logica van de goedheid. Door de goedheid kun je je eigenbelang vergeten en ingaan op het appèl, de roep, die van het naakte gelaat van de Ander uitgaat. De ander vraagt ons in de grond: dood me niet! Dit moet niet alleen letterlijk geïnterpreteerd worden: je kunt ook doden door onverschilligheid of minachting.
Het appèl van de Ander gaat uit van zijn gelaat: het gelaat staat hier voor de kwetsbaarheid van elke mens, voor zijn naaktheid, maar ook voor zijn onherleidbare eigenheid. In het gelaat van de Ander ligt altijd een vraag naar mij toe. Ik word geroepen om er voor hem te zijn. Zo is de Ander de grens aan mijn vrijheid, oefent hij zelfs dwang op me uit, gijzelt me in zekere zin.
Is onze samenleving teveel op het ik gericht? Van nature streeft de mens naar zelfbehoud en zelfrealisatie. Volgens de Frans-joodse filosoof Emmanuel Levinas (1906-1995), is het de roeping van de mens tegen zijn natuur in te gaan en in de eerste plaats aangesproken te worden door de ander. Die ander toont zich bij uitstek in en door zijn gelaat.
Uitspraken van leerkrachten
‘Als leerkracht ben je het je leerlingen verschuldigd dat je er graag staat en elke dag opnieuw doet alsof je je eigen kinderen onderwijst en opvoedt. Dus met je hart!’ (juf Nathalie)
‘Mijn grootste verwezenlijking als leerkracht is elk kind even graag zien. In het begin van het schooljaar zeg ik ook dat zij voor een jaartje mijn kindjes zijn en dat ik niemand liever zie dan een ander. Dat lukt me ook altijd wel goed. Ook al lijkt een kind in het begin van het schooljaar moeilijk te zijn, ik ga ervoor en dat komt ook altijd goed.’ (juf Nathalie)
Kennis spreekt, maar wijsheid luistert.
( Jimmy Hendrix,
Amerikaans Singersongwriter)
Uitspraken van leerkrachten
‘Ik had ‘vroeger’ veel meer tijd voor de leervakken. Nu is deze tijd beperkter en liggen de accenten anders. Er is meer aandacht voor creatieve vakken en sociale vorming. Natuurlijk is dit heel belangrijk. Het frontaal lesgeven is sterk verminderd. Dus ja, ik geef anders les dan vroeger.’
‘Je moet tegenwoordig al sterk in je schoenen staan, als je voor de klas staat. Kennis overbrengen is niet altijd even makkelijk in het (lager) onderwijs van vandaag. Ik merk in het 6de leerjaar hoe langer hoe meer dat leerlingen de basisleerstof niet voldoende beheersen. Dat mis ik zeker.’ (juf Sabine)
‘Als school kan je in deze tijd lef tonen door te streven naar een rustige en duidelijke omgeving, voor kinderen en leerkrachten. Dat klinkt evident, maar het houdt ook in dat je niet te makkelijk meegaat in elk aanbod en elk medium dat zich aandient.’ (meester Koen)
‘Ik heb zelf in het 5de en het 6de leerjaar geschiedenis, aardrijkskunde en natuurkennis als een vak gekregen. Niet zoals nu alles onder de noemer van WO. Als ik dan zie wat wij allemaal geleerd hebben over geschiedenis, dan denk ik dat dat een veel ruimer aanbod was, dan wat de leerlingen nu moeten kennen. En dat vind ik wel jammer! Nu komt geschiedenis zeer beperkt aan bod in de WO-handleidingen waar ik tot nu toe mee gewerkt heb.’ (meester Tom)
‘Frans doe ik zelf ook heel graag en ik doe enorm graag mijn best om kinderen ook van deze taal te laten houden. Zo is er al eens een oud-leerling zo'n 15 jaar later tegen mij komen zeggen dat ze talen is gaan studeren dankzij mij. Dat vond ik een mooi compliment. Ze is zelfs Frans en Italiaans gaan studeren. Ze is zich altijd blijven herinneren dat ik de kinderen als tussendoortje eens heb leren tellen in het Italiaans om hen te laten inzien dat Frans kunnen ook een grote hulp kan zijn om andere talen te leren later.’ (juf Nathalie)
